Απενεργοποίηση γονιδίου του εγκεφάλου αλλάζει τα δεδομένα στην παχυσαρκία

O διακεκριμένος Έλληνας καθηγητής Κωνσταντίνος Στρατάκης, επικεφαλής του Τμήματος Γενετικής και Ενδοκρινολογίας στο Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ανθρώπινης Ανάπτυξης του Παιδιού, μέρος του Εθνικού Ινστιτούτο Υγείας (NIH) των ΗΠΑ μαζί με την ομάδα του, ανακάλυψαν το γονίδιο που ευθύνεται για τα επιπλέον κιλά μας.

Δηλαδή εντόπισαν ένα σημείο του εγκεφάλου μας που αν το απενεργοποιήσουμε σταματάμε να θέλουμε να φάμε κάτι ωραίο. Τουλάχιστον αυτό συμβαίνει  στα ποντίκια σύμφωνα με τη μελέτη της επιστημονικής ομάδας του Δρ. Στρατάκη που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό JCI Insight. Όπως ήταν αναμενόμενο η  μελέτη προσέλκυσε μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν είναι και λίγο εδώ που τα λέμε όταν «με μια κίνηση μπορείς να κόψεις την πείνα σου». Μάλιστα η απενεργοποίηση του συγκεκριμένου γονιδίου, στον εγκέφαλο των ποντικών (Prkar2a),  όχι μόνο  έκοβε την πείνα αλλά δημιουργούσε και διάθεση για άσκηση.  

O Δρ. Στρατάκης και η ομάδα του αποφάσισαν να εξετάσουν το Prkar2a, με δεδομένο ότι είναι ένα γονίδιο που κωδικοποιεί την εξαρτώμενη από CAMP πρωτεϊνική κινάση (ΡΚΑ) ρυθμιστική υπομονάδα 2α και εκφράζεται βασικά μόνο στο ηνίο, μια περιοχή που θεωρείται ότι μπορεί να σχετίζεται με τη μεταβολική δυσλειτουργία.
«Αυτή η περιοχή συσχετίζεται με το “μονοπάτι” της ανταμοιβής, με τα αντίθετα ερεθίσματα και με την επεξεργασία τόσο θετικών όσο και αρνητικών εμπειριών. Για αυτό το λόγο, έχει μελετηθεί σχετικά με τον εθισμό στη νικοτίνη, την απογοήτευση, την κατάθλιψη, το άγχος, και μια σειρά από άλλες διαταραχές που σχετίζονται με τη διάθεση», λέει η Edra London, PhD, που δουλεύει με τον Δρ. Στρατάκη και είναι επικεφαλής συγγραφέας της δημοσίευσης στο επιστημονικό περιοδικό JCI Insight.
Ωστόσο, όταν η Δρα. London άρχισε να δουλεύει στο εργαστήριο του Δρ. Στρατάκη, παρατήρησε ότι τα ποντίκια που είχαν ανεπάρκεια Prkar2a δεν ήταν παχύσαρκα όπως τα ποντίκια φυσικού τύπου. «Το κύριο ενδιαφέρον μου ήταν η παχυσαρκία, η μεταβολική δυσλειτουργία. Πάντα με ενδιέφερε να καταλάβω πού βρίσκεται η επικάλυψη μεταξύ παχυσαρκίας και εθισμού.
Έτσι, αυτό το ποντίκι ήταν ένα είδος δώρου κατά κάποιο τρόπο», λέει η Δρα. London.

 «Προσπαθούμε να εξερευνήσουμε με έναν διαφορετικό τρόπο, κοιτάζοντας πιθανούς αναστολείς μικρών μορίων, κάτι που υποθέτω συμβαδίζει με τα όνειρα για ένα ρινικό σπρέι κάποια μέρα», τονίζει χαρακτηριστικά. Από την πλευρά του, ο Δρ. Στρατάκης σημειώνει ότι «η ιδέα είναι, εάν κάποιος βρει έναν αναστολέα βραχείας δράσης που θα δρούσε κατευθείαν στον εγκέφαλο, για παράδειγμα ένα ρινικό σπρέι, εάν ξυπνούσατε το πρωί και θέλατε να ασκηθείτε χωρίς όμως να έχετε διάθεση για άσκηση, μπορεί παίρνοντας το ρινικό σπρέι, η διάθεσή σας να άλλαζε δραματικά και να θέλατε να τρέξετε».

Σε μια προηγούμενη μελέτη η ομάδα του Δρ. Στρατάκη μελέτησε διαφορετικά μοντέλα ποντικών PKA με δίαιτες που είχαν υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά. Όπως παρατήρησαν, μετά από χρόνια δίαιτας με υψηλά λιπαρά, σχεδόν κάθε ποντίκι τελικά θα γινόταν παχύσαρκο.
Οι ερευνητές όμως διαπίστωσαν ότι τα ποντίκια που είχαν ανεπάρκεια Prkar2a μπορούν να ρυθμίζουν περισσότερο την πρόσληψη θερμίδων.
Εάν είχαν την επιλογή, τα ποντίκια που είχαν ανεπάρκεια Prkar2a προτιμούσαν τη δίαιτα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά από την ξηρή, χαμηλή σε λιπαρά δίαιτα, αλλά μπορούσαν να ελέγχουν την ποσότητα της τροφής.
«Όταν πραγματικά μετρήσαμε με ακρίβεια, ανακαλύψαμε ότι στην πραγματικότητα έτρωγαν λιγότερο», λέει η Δρα. London. Αυτό το εύρημα οδήγησε την ομάδα να προχωρήσει την αρχική έρευνα. Έτσι στην παρούσα μελέτη έδωσαν στα ποντίκια ελεύθερη πρόσβαση σε τροχούς τρεξίματος και διαπίστωσαν ότι παρόλο που υπάρχουν μερικά μοντέλα ποντικιών όπου τα ζώα γίνονται υπερδραστήρια τη νύχτα, αυτό δεν συνέβη στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Τα ποντίκια φάνηκαν να χαίρονται να τρέχουν. Ίσως να λάμβαναν κάποιο είδος νευροχημικής ανταμοιβής για αυτό, εικάζουν οι συγγραφείς.
«Αυτό δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο, αλλά είναι ένα πολύ ενδιαφέρον φαινόμενο και συνεχίζουμε να το ερευνούμε μαζί με την κατεσταλμένη πρόσληψη λιπαρών, εύγευστων τροφών και επίσης ζάχαρης», λέει η Δρα. London.
Το γεγονός ότι τα ποντίκια έμοιαζαν να απολαμβάνουν να τρέχουν τόσο πολύ ηρέμησε τους ερευνητές που ανησυχούσαν για την ανηδονία, καθώς αυτά τα ποντίκια δεν έτρωγαν τόσο πολύ, κάτι που θα μπορούσε να αποτελεί μια ένδειξη άγχους ή κατάθλιψης.
Η ομάδα του Δρ. Στρατάκη λέει στο Endocrine News ότι αυτή και οι συνάδελφοί της πραγματοποίησαν βασικά τεστ συμπεριφοράς για να αναζητήσουν την ύπαρξη άγχους, για να δουν αν τελικά τα ποντίκια προσπαθούσαν να αποφύγουν ορισμένες καταστάσεις, αλλά δεν βρήκαν σημάδια άγχους.
Στην πραγματικότητα, η μόνη αρνητική στάση που έδειξαν τα ποντίκια ήταν όταν τους απαγορεύτηκε η πρόσβαση στους τροχούς τους. Η συγκεκριμένη έρευνα είναι σε πολύ αρχικό στάδιο και μάλλον έχουν μέλλον μπροστά τους οι επιστήμονες για να επιβεβαιώσουν όλα όσα θέλουμε να ακούσουμε!